http://www.bananews.ir/
Back شما اینجا هستید: خانه گزارش یادداشت هفته

یادداشت

بخش یادداشتهای هفتگی، به منظور انعکاس نقطه نظرات متخصصان و فعالان حوزه ساخت و ساز ایجاد گردیده است و هر هفته در قالب متنی کوتاه به بررسی نکات کلیدی مباحث ساخت و ساز کشور بازگو می شود. کلیه صاحبنظران می توانند نظرات خود را در قالب یادداشتهای کوتاه به دفتر پایگاه ارسال نمایند. یادداشتها باید کوتاه و حداکثر در دو پاراگرافت تنظیم شوند و به یکی از موضوعات مهم عمران، معماری و شهرسازی و همچنین مسائل صنفی مهندسان عمران و متخصصان معماری کشور بپردازند. با توجه به رویکرد پایگاه بنانیوز، یادداشتهای مربوط به شهرستانها و نیز مسائل صنفی در اولویت قرار دارد.

جهت ارسال نقطه نظرات و یادداشتها می توانید از طریق آدرس ایمیل این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید اقدام فرمایید.

مسکن تنها یک سرپناه ساده نیست

http://www.bananews.ir/بنانیوز- اسداله نقدی"دانشیار جامعه شناسی شهری دانشگاه بوعلی و مدیر گروه علوم اجتماعی": مسکن تنها یک سرپناه ساده نیست بلکه معرف منزلت افراد، شاخص دارائی و نیز بیانگر سبک زندگی خانوار نیز است. در طول سالیان گذشته تولید، توزیع و تهیه مسکن در شهرهای ایران دستخوش تغییرات بسیاری شده است. در شهر همدان این تحولات چشمگیرتر بوده است و به دلیل نبود فرصت‌های سرمایه‌گذاری در دیگر عرصه‌ها بخش مسکن یکی از فعال‌ترین حوزه‌های سرمایه‌گذاری و فعالیت بوده است.

امروزه به دلایل متعددی از جمله کمبود زمین، مهاجرپذیری زیاد، نزدیکی نسبی به تهران، آب و هوای خوب و "جایگاه زمین و ملک در فرهنگ شهروندان همدانی"...، قیمت زمین و املاک شهری در همدان با شهرهایی چون تهران برابری ‌می‌‍‌کند. شکل تولید مسکن و کارکرد و کاربری‌های آن نیز بشدت متحول شده است. شناخت رضایت از مسکن به مدیران و طراحان کمک می‌کند تا با آگاهی از میزان رضایت مردم از مسکن­ و محیط مسکونی­ شان گام ­هایی در جهت بهبود کیفیت زندگی افراد بردارند. در بیشتر مطالعات مربوط به رضایتمندی سکونتی بیش از حد بر عوامل کالبدی توجّه شده و به سایر عوامل مخصوصاً عوامل اجتماعی آن گونه که باید توجه نشده است.

نتایج این پژوهش بازگوی آن است که همبستگی مثبت و ضعیفی بین مدت­ اقامت و رضایتمندی افراد از مسکن­شان وجود دارد و این فرضیه تأیید شد. افرادی که مدت زیادی در یک محله ساکن هستند با گذشت زمان یک نوع علاقه و تعلق خاص نسبت به محلّه پیدا می­کنند و همین امر باعث می­شود رضایت از مسکن بیشتری داشته­ باشند و ترک محله برایشان سخت باشد. این نتایج با نظریه کاساردا و جانویتز(۱۹۷۴) همخوانی دارد.

همچنین یافته­‌ها نشان داد روابط همسایگی بر رضایت از مسکن افراد مؤثر است بدین معنی که زمانی­که همسایه خوب و مناسب باشد انسان حتّی اگر در خانه نامناسب یا محقر هم زندگی کند زندگی در آنجا ارزشمند تلقی می­شود و یا برعکس زندگی در کنار همسایگان نامناسب و پر سر و صدا موجب نارضایتی از مسکن می­شود حتّی اگر خود خانه همچون قصر باشد. این نتایج با یافته کلکسی و برکوز(۲۰۰۵) مطابقت دارد.

سخن آخر آنکه عوامل اجتماعی تأثیر مهمی بر امر رضایت از مسکن شهروندان همدانی دارد از این رو طراحان و معماران (سازندگان) شورا و شهرداری و راه و شهرسازی( مدیران شهری) و مردم و شهروندان (بهره برداران) می‌توانند با اقداماتی همچون بازنگری در قوانین مالک و مستأجر در مقیاس محلی و ملی، تنظیم قوانین اجاره بلند مدت(مثلاً ۵ ساله و بیشتر)ارتقا کالبدی و اجتماعی محلات فرودست شهری برای نگهداشت جمعیت بومی از طریق بهسازی و بازآفرینی پایدار شهری، تشکیل گروه­ها و نهادهای محله­ای برای تقویت تعلق و مشارکت اجتماعی در محلّه و نیز کمک به ثبات جمعیتی محلات، ایجاد فضاهای سبز دارای قرارگاه­های رفتاری و برقراری تعاملات اجتماعی در محلاتی که تراکم بالایی از واحدهای مسکونی را دارند، الزام اختصاص فضای مشترک(لابی) در ساختمان هایی که بیش از ۱۰ واحد دارند در جهت تقویت روابط همسایگی به نظر لارم است و نهایتا اینکه کنترل و مراقبت همسایه­ ها از محلّه و کاهش آسیب­های اجتماعی می­تواند نقش مهمی را ایفا کنند.

 

پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی

ايران به دنبال چيست؟

http://www.bananews.ir/ايران به دنبال چيست؟

تحلیل محتوای پژوهشهای دانشگاهی ایران در ده سال اخیر

به گزارش بنانیوز(BanaNews.ir)؛ بنا به اعلام واحد علم سنجی پایگاه سیویلیکا، بر اساس نتایج تحلیل داده های مقالات تولید شده در ایران در طی 10 سال گذشته، عمده مقالات ایران حول محورهای توسعه پایدار، محیط زیست، گردشگری، مدیریت دانش، الگوریتم ژنتیک و بهینه سازی تولید شده است.

این تحلیل علاوه بر مقالات کلی، به صورت مجزا برای هر مرکز علمی نیز صورت گرفته است و در صفحه هر دانشگاه به صورت مجزا آنچه که دغدغه اصلی پژوهشگران آن مرکز در تولید مقالات بوده است را می توانید مشاهده نمایید.

منبع این تحلیل محتوایی، بیش از ۵۳۰ هزار عنوان مقاله داخلی است که از ۶۳۰ مرکز دانشگاهی و پژوهشی کشور نمایه و بررسی شده است و می تواند راهگشای برنامه ریزان و سیاستگذاری علمی ایران برای سالهای آتی و جهت دهی به حرکت عظیم علمی کشور باشد. 

لیست کلید واژه های پر مصرف علمی ایران در 10 سال اخیر در صفحه زیر به نمایش گذاشته شده است:

http://www.uniref.ir/ContentAnalyzer

برشی از زندگی علی‌اکبر اصفهانی؛ معمار شاخص دوره صفویه

http://www.bananews.ir/علی‌اکبر اصفهانی ملقب به معمار باشی در اصفهان فعالیت داشت و در عهد شاه عباس کبیر (۹۸۵-۱۰۳۸ ق) بود و طراحی و نقشه‌های درونی و بیرونی بناها و مساجد را خود انجام می‌داد و در ساخت آنها نیز شرکت می‌کرد از آثار مشهور وی مسجد شاه اصفهان است در بیست و چهارمین سال سلطنت شاه عباس اول بنا شده است.

به گزارش بنانیوز(BanaNews.ir)؛ استاد علی‌اکبر معمار اصفهانی در سال ۹۸۵ هجری قمری به دنیا آمده است؛ وی نزد استاد بدیع‌الزمان یزدی که معمارباشی شاه عباس بود، معماری را به خوبی فرا گرفت به طوری که همه معماران هم عصر وی به استادی علی اکبر معمار اعتراف کرده‌اند.

در گذشته انعکاس نام معماران در بناها کم‌تر معمول بوده و در معدود مکان‌هایی که نامی از معمار آمده، به خاطر اثر ارزنده او و دستور سلاطین است.

با توجه به مشخصاتی از قبیل تاریخ احداث بنا، کیفیت معماری، ابداعات، بین سال‌های ۱۰۰۵ هجری قمری تا ۱۰۲۰ هجری قمری، استاد علی‌ اکبر معمار احتمالاً در اجرای برخی طرح‌های عظیم دوره شاه عباس کبیر نقش اجرایی داشته ولی با توجه به منابع موجود پس از سال ۱۰۲۰ هجری قمری، عملیات اجرایی مسجد جامع عباسی تماماً به او واگذار شده است.

اینکه در کتیبه اصلی سردر مسجد به خط علی‌رضا عباسی و سال ۱۰۲۵ هجری قمری، نامی جز "پادشاه" به چشم نمی‌خورد و ذکر نام استاد علی اکبر معمار اصفهانی در کتیبه زیرین به خط محمد رضا امامی در زمان شاه صفی، در سال ۱۰۴۶ هجری، اشاره به این مطلب دارد که احتمالاً شاه‌عباس قصدی برای آوردن نام معمار نداشته است.

وجود نام استاد علی اکبر اصفهانی در کتیبه بالای در ورودی و جدای از کتیبه اصلی پس از اتمام ساخت مسجد جامع عباسی و نصب در اصلی آن، همچنین هدیه گرفتن شاه صفی در سال ۱۰۴۶ هجری قمری حکایات از احداث بناهای بسیار ارزنده توسط استاد علی اکبر معمار اصفهانی به خصوص در دوره شاه صفی دارد.

در آن دوران محب علی بیک ملقب به ا... ‌بیک، نماینده حکومت و ناظر بر اجرای طرح‌ها بوده است. استاد بدیع‌الزمان یزدی معمار باشی دربار و فراهم آورنده مقدمات ساخت مسجد در دوره صفوی بوده و همچنین استاد علی‌اکبر اصفهانی معمار و سازنده بنا که پس از استاد بدیع‌الزمان یزدی در سمت معمارباشی جایگزین می‌شود.

فعالیت‌های استاد علی اکبر معمار اصفهانی را می‌توان از جوانی و شاگردیش نزد استاد بدیع‌الزمان یزدی تا استادی و معمارباشی شدن وی به ۴ دوره تقسیم بندی کرد. معیار تقسیم این دوره‌ها، میزان و تاثیر وی در ساخت بوده و همچنین در آخرین دوره استاد علی اکبر معمار اصفهانی در قالب، معمارباشی دربار، مشغول به فعالیت است.

بر اساس متون و شواهد به دست آمده، شاه عباس در تکمیل طرح‌ پایتخت جدید خود و برای جذب تجار و بازاریان اصفهان از منطقه میدان کهنه به میدان و مجموعه جدید لازم‌ می‌بیند که مسجد جامع بزرگ و با شکوهی در برابری با مسجد جامع کبیر احداث کند.

شاه وقت به منظور ساخت مسجد جامع کبیر گروه محمد علی بیک، استاد بدیع‌الزمان یزدی و استاد ‌علی‌اکبر معمار اصفهانی را برای ساخت این مسجد تعیین کرد. ابتدا در سال ۱۰۲۰ هجری قمری در تداوم ساخت طبقه فوقانی میدان نقش جهان ساخت عمارت سردر و هشتی ورودی در مرکز ضلع جنوبی میدان آغاز می‌شود و پس از تکمیل بنای سردر، در سال ۱۰۲۵ به اتمام می‌رسد.

در این فعالیت محب علی بیک نقش نماینده و ناظر شاه و استاد بدیع‌الزمان یزدی معمار باشی دربار و استاد علی اکبر معمار اصفهانی معمار سازنده بنا بوده است. در ساخت مسجد جامع کبیر گروه معرفی شده از طرف پادشاه توانایی‌ها و ابداعات خود را به نمایش گذاشته است و باید در این زمینه توجه لازم را صورت داد.

 

 پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی

تشریح جزئیات حادثه متروی کیانشهر و ۴ حادثه مشابه در پایتخت/ در زیرِ زمین‌های تهران چه خبر است؟

http://www.bananews.ir/حادثه مترو کیانشهر و ۴ حادثه مشابه دیگر و تکرار سریال‌های حوادث زیر زمینی در کلانشهر تهران موجب حساسیت‌های مردم و مسئولان شده است. گفته می‌شود اذهان عمومی در انتظار پاسخ حوادث اخیر هستند.

به گزارش بنانیوز(BanaNews.ir)؛ سه روز قبل، پنجمین حادثه زیرزمینی شهر تهران در طول سه ماه اخیر به وقوع پیوست و بخشی از دیوار ایستگاه در دست احداث مترو کیانشهر از خط شش، بر اثر یک حادثه کارگاهی فرو ریخت.

دنیای اقتصاد نوشت: پس از فرونشست زمین و انفجار لوله گاز در شهران، فرونشست زمین در خیابان پیامبر و دو حادثه پیاپی نشست در خیابان‌های شوش و صفی علی‌شاه طی دو روز متوالی، این بار کارگاه مترو کیانشهر در جنوب تهران دچار حادثه شد. این حادثه که حوالی ساعت ۱۷:۳۰ روز چهارشنبه ۱۷ شهریور ماه به وقوع پیوست، هیچ آسیبی به سطح خیابان و معبر وارد نکرد اما با فروریزش دیوار ایستگاه، حدود ۱۵ تن از کارگران در محل حادثه محبوس شدند و در نهایت چهار تن از آنان جان خود را از دست دادند.

با وجود اینکه امکانات زیادی از طرف ایستگاه‌های آتش نشانی، سازمان مدیریت بحران شهر تهران، اورژانس و پلیس راهنمایی و رانندگی در مدت زمان کوتاهی به خط شدند، اما مختصات حادثه و وسعت محل وقوع، موجب شد که امدادرسانی به حادثه‌دیدگان و خارج کردن مصدومان و جان باختگان از زیر آوار حدود ۶ ساعت به طول بینجامد. گزارش‌های اولیه از خبرنگاران حاضر در محله حادثه حکایت از برخورد بیل مکانیکی با دیوار بتنی تونل مترو داشت و برخی از نیروهای امدادی این عامل را زمینه ساز حادثه ریزش در ایستگاه در دست تکمیل مترو کیانشهر عنوان کردند. اما یک روز پس از حادثه، سید مازیار حسینی، معاون حمل‌و‌نقل و ترافیک شهردار تهران با برگزاری یک نشست خبری درباره جزئیات این رخداد توضیحات کامل‌تری ارائه کرد. وی با تاکید بر اینکه رعایت اصول ایمنی، خط قرمز شهرداری تهران در همه پروژه‌هاست، در پاسخ به کسانی که این حوادث را ناشی از عجله در اتمام پروژه می‌دانند، گفت: تونل مترو کیانشهر سه سال قبل با دستگاه حفار تونل (TBM) حفاری شده بود و همین موضوع نشان می‌دهد که عجله‌ای در پروژه مترو وجود ندارد. ضمن اینکه مامور واحد ایمنی، بهداشت و محیط‌زیست (HSE) نیز عصر چهارشنبه در میان افراد حادثه دیده و محبوس در کارگاه مترو بوده، بنابراین مسوول ایمنی پروژه هم در محل حادثه حضور داشته است.

حسینی درباره جزئیات فنی حادثه اخیر توضیح داد: تونل مربوط به ایستگاه کیانشهر سه سال قبل با دستگاه حفار خودکار حفاری شده بود. ایستگاه کیانشهر در دو طبقه بتنی به‌عنوان سازه ایستگاه ساخته شد و در مرحله بعد بایددر یک فضای کاملا ایمن، قطعات بتنی پیش ساخته (سگمنت‌ها) با بیل مکانیکی از محل کارگاه جمع آوری شود. در حادثه روز چهارشنبه نیز بیل مکانیکی مشغول برداشتن قطعات بتنی بود، اما بلافاصله پس از برداشتن رینگ اول و دوم بتنی، سایر قطعات بتنی به‌صورت دومینویی فروریخت و این مساله موجب ریزش دیوار ایستگاه شد. بنابراین اتفاق مترو کیانشهر یک فرونشست یا ریزش نبوده بلکه یک حادثه کارگاهی بوده که به ریزش منجر شده است.

احتمال «خراب‌کاری» در کارگاه مترو؟

حسینی حادثه مترو کیانشهر را بسیار نادر توصیف کرد و گفت: حتی برخی از کارشناسان این پیش‌بینی را کرده‌اند که احتمال خراب کاری وجود دارد که ما هیچ ادله‌ای برای صحت این موضوع در دست نداریم و نمی‌توانیم آن را تایید کنیم و تنها می‌توانیم بگوییم به شدت نادر بوده است. حسینی احتمال وقوع خطای انسانی را نیز رد نکرد اما گفت: تمام احتمالات از سوی کمیته کارشناسی که به دستور شهردار تهرن برای بررسی این حادثه تشکیل شده است بررسی و نتایج و گزارش نهایی آن تا هفته آینده اعلام خواهد شد.

اگرچه محمدباقر قالیباف، شهردار تهران چهارشنبه شب با حضور در محل حادثه مترو کیانشهر، دستور تشکیل کمیته بررسی علت این حادثه را صادر کرد، اما تکرار سریالی حوادث زیر زمینی موجب شده که شورای شهر تهران نیز حساسیت بیشتری نسبت به این موضوع نشان دهد. مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران از ورود جدی تر پارلمان شهری برای پاسخ به اذهان عمومی درباره حوادث اخیر خبر داد. وی با بیان اینکه خط مترو در این حادثه ریزش نکرده بلکه بخشی از ایستگاه دچار ریزش شده است، گفت: ایستگاه‌های مترو وسعت بیشتری دارند و حفاظت از آنها دشوارتر است. ضمن اینکه ایستگاه‌ها طول زیادی دارند و به همین خاطر عملیات نجات و امدادرسانی به کارگران چند ساعت به طول انجامید.

چمران با اشاره به سستی خاک شهر تهران، تاکید کرد: در این شرایط انتظار می‌رود تلاش بیشتری برای جلوگیری از وقوع حوادث زیر زمینی صورت گیرد. صرف نظر از حادثه ایستگاه مترو کیانشهر که هنوز علت دقیق آن مشخص نبوده و در دست بررسی کمیته مامور از سوی شهردار تهران است، در چهار حادثه دیگر ماه‌های اخیر سه موضوع به‌عنوان متهمان حوادث مطرح شدند که شامل نشت آب و نفوذ آن به خاک سست زمین، وجود مغارها و حفره‌های پوک زیرسطحی در تهران و نیز حفاری کارگاه مترو بدون استحکام بخشی کافی در نقاط همسایه کارگاه عمرانی است. اما عامل رخداد این حوادث هر چه که هست، تکرار سریالی آنها در ماه‌های اخیر نگران‌کننده شده و ضرورت ورود جدی مدیریت شهری به موضوع را نشان می‌دهد. در زمان وقوع نخستین حادثه وسیع زیرسطحی در تهران یعنی فرونشست و انفجار لوله گاز در شهران که اواخر خردادماه امسال رخ داد، ‌ شهرداری تهران به توصیه شورای شهر قول داد شناسایی و مکان‌یابی دقیق مغارهای زیرسطحی در پایتخت را با استفاده از تجهیزات روزآمدی که در اختیار دارد، در دستور کار قرار دهد. اما هنوز نه تنها نتایجی از این شناسایی به شورای شهر ارائه نشده، بلکه اخباری از کلید خوردن و میزان پیشرفت این پروژه نیز منتشر نشده است.

مترو حادثه «کوهسار» را تکذیب کرد

در حالی که کمتر از ۲۴ ساعت از حادثه مترو کیانشهر گذشته بود، بامداد روز پنج‌شنبه سرپرست اورژانس کشور از ریزش کارگاه مترو کوهسار در محدوده شهران خبر داد و اعلام کرد این حادثه تاکنون یک مصدوم داشته است. با وجود انتشار این خبر مدیر پروژه خط ۶ مترو اعلام کرد که ریزشی در مترو کوهسار رخ نداده است. پورهاشمی در این رابطه توضیح داد: بررسی‌ها نشان داد که تنها سنگی روی کتف یکی از کارگران افتاده و ریزشی در کار نبوده است.

نشت آب در مولوی

رئیس مرکز اطلاع‌رسانی پلیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ از انسداد بخش‌هایی از خیابان مولوی در پی ترکیدگی لوله آب خبر داد. سرهنگ مراد مرادی در این باره گفت: عصر دیروز در پی شکستگی لوله آب بخش‌هایی از خیابان مولوی در تقاطع با خیابان تختی مسدود شد. مرادی با بیان اینکه در این زمان تردد از مسیرهای جایگزین انجام می‌شود، افزود: پیش‌بینی می‌شود که ممنوعیت تردد در خیابان مولوی تا امروز – شنبه - ادامه داشته باشد.

 

پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی

قانون و توسعه شهری ٥٤ سال بعد از زلزله بویین‌زهرا

http://www.bananews.ir/اخیرا بحث‌های گوناگونی درباره کشف گسل‌های جدید مطرح می‌شود و گاه بعد از بعضی از زمین‌لرزه‌ها (مانند زلزله ١٣٨٢ بم) حتی از «ایجاد» گسل جدید سخن گفته می‌شد. ابتدا باید تأکید کرد که به لحاظ علم زمین‌شناسی، تا زمانی که ما وارد فاز کوه‌زایی جدیدی نشویم، گسل جدیدی هم نخواهیم داشت.

به گزارش بنانیوز(BanaNews.ir)؛ گسل‌ها در آخرین فاز کوه‌زایی (فاز پاسادنین) در حدود یک میلیون و ٨٠٠ هزار سال قبل در پوسته زمین در محدوده‌ای که در معرض این فاز بوده‌اند (از جمله فلات ایران) شکل گرفته‌اند و البته بعد از آن هرچه به‌عنوان گسل شناسایی شود (به دلیل تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی یا اینکه به‌سطح‌رسیدن یک گسیختگی پنهان زیر آبرفت‌ها در اثر رخداد زمین‌لرزه و وقوع گسلش سطحی و همچنین حفر ترانشه‌های جدید به دلیل عملیات عمرانی مختلف) درواقع یافته‌شدن گسل‌هایی است که در همان آخرین فاز کوه‌زایی شکل گرفته‌اند و ما اکنون آنها را می‌توانیم مشاهده کنیم (و البته گسل جدید نیستند).

در محدوده شمال تهران، هفت منطقه شهرداری در پهنه گسل شمال تهران قرار گفته‌اند. این گسل در دنباله غربی خود به گسل ماهدشت- جنوب کرج و سپس گسل جنوب اشتهارد و درنهایت گسل ایپک می‌رسد.

زمین‌لرزه دهم شهریور سال١٣٤٧ بویین‌زهرا که موجب حدود ٢٠ هزار نفر تلفات در منطقه غربی تهران شد، در اثر جنبایی مجدد گسل ایپک رخ داد. این زلزله با بزرگای ٧,٢ در ساعت ١٠ دقیقه به ١١شب ١٠ شهریور ١٣٤١ با ویرانی کامل شهر بویین‌زهرا و تمام روستاهای اطرافش (دانسفهان، تاکستان، توفک، رودک، سگزآباد، رستم‌آباد، آغچه‌مزار و ایپک) همراه بود. زلزله با شدت بالایی در تهران احساس و موجب خساراتی در این شهر هم شد.

محدوده جمعیتی کلان‌شهر تهران عملا از هشتگرد در استان البرز در غرب آغاز شده و تا کرج و تهران ادامه می‌یابد و درنهایت در محدوده شهرهای پردیس و بومهن در استان تهران به پایان می‌رسد. این پهنه کلان‌شهری که شامل چندین شهر و شهرک در دو استان تهران و البرز است، جمعیتی بالغ بر حدود ١٧ میلیون نفر را در خود جای داده است. متأسفانه گسل‌های فعال نیز مانند گسل شمال تهران و گسل‌های کهریزک و ری و اشتهارد و گسل‌های فعال ولی کوچک‌تری مانند گسل طرشت و چیتگر و... همگی در همین پهنه بزرگ شهری جای گرفته‌اند. با درنظرگرفتن آسیب‌پذیری بالا و معرضیت جمعیتی بالا (به نحوی که حدود چهار میلیون نفر در حریم یا نزدیک گسل‌های فعال در این محدوده زندگی می‌کنند) ریسک زلزله ناشی از جنبایی هر یک از گسل‌های فعال در کل محدوده بسیار بالا خواهد بود.

براساس بررسی‌های نگارنده، جمعیت ساکن در محدوده گسل‌های فعال در پهنه شهری تهران در سال ١٣٩٥ حدود ٢,٢ میلیون نفر در شمال تهران برآورد می‌شود. این جمعیت در حدود ٢٠ سال قبل حدود ١.٥ میلیون نفر (از کل جمعیت حدود ٥/٦ میلیون نفري تهران) و حدود ٧٠ سال قبل چیزی حدود ١٢٠ هزار نفر (از جمعیت حدود ٥٠٠ هزار نفر) از جمعیت تهران را شامل می‌شده است.

نقشه گسل‌های پهنه تهران از سال‌های دهه ١٣٥٠ شمسی از سوی محققان سازمان زمین‌شناسی کشور از طریق برداشت‌های سطحی مطالعه و تهیه شده است. گزارش شماره ٥٦ سازمان زمین‌شناسی کشور نتایج این بررسی‌ها را تا آن زمان به نمایش می‌گذارد. بررسی‌های نقشه‌های ژئوفیزیکی و مطالعه خطواره‌های مغناطیسی و روندهای لرزه‌خیزی نمایانگر وجود گسل‌های پنهان در گستره شهر تهران، منطقه بین تهران- کرج و در گستره کل استان تهران است. این گسل‌ها می‌توانند به‌عنوان گسل‌های لرزه‌زا موجب رخداد زلزله‌های مخرب نظیر زلزله ١٠ شهریور ١٣٤١ بویین‌زهرا شوند. این گسل‌های فعال در نقشه‌های مغناطیسی‌سنجی، برداشت‌های ژئودزی و همچنین مطالعه داده‌های زلزله‌شناسی شبکه‌های لرزه‌نگاری محلی، در پیرامون و داخل گستره‌های ساخت‌وسازشده کنونی وجود داشته و موجب لرزه‌زایی به صورت رخداد زلزله‌های کوچک نیز بوده‌اند. بخشی از این گسل‌ها در ادامه گسل‌های موجود شناخته شده و دارای رخنمون سطحی هستند که در زیر آبرفت‌های عهد حاضر نهان شده‌اند. شناخت آنها به شناسایی دقیق توان لرزه‌زایی پهنه تهران کمک فراوانی می‌کند. با شناخت گسل‌های پنهان اصلی گستره تهران و پیرامون (استان تهران)، بنیان مناسبی برای تکمیل نقشه‌های پهنه‌بندی خطر زلزله در گستره شهری تهران فراهم می‌شود.

تعیین لرزه‌خیزی دقیق و قابل‌اعتماد منطقه تهران بر اساس نصب دقیق شبکه لرزه‌نگاری باندپهن است. این محاسبات و اطلاع‌رسانی دقیق، بهنگام و مستمر آن پس از نصب شبکه در منطقه تهران با دقت مناسب در حداقل زمان میسر خواهد بود.

در ماه گذشته تصویب نقشه پهنه‌های گسلی پایتخت در شورای‌عالی شهرسازی، گامی به پیش در جهت رعایت ضوابط ویژه ساخت‌وساز در حریم گسل‌های فعال بود. این نقشه‌های تهیه‌شده مانند هر نقشه دیگری می‌تواند در آینده با مطالعات دقیق‌تر تکمیل و بهتر شود، ولی در شرایطی که به دلیل (بهانه!) وجودنداشتن نقشه قانونی از گسل‌ها، عملا هرنوع ساخت ساختمان با هر نوع ارتفاعی در همه‌جای پهنه شهری تهران و پیرامون ممکن بوده است و کیفیت ساخت‌وساز، نوع کاربری و محدودیت بلندمرتبه‌سازی نیز در هیچ فرایند قانونی و سختگیرانه‌ای کنترل نشده و عملا شهرسازی و توسعه شهری در حریم پهنه گسل‌های فعال شهر تهران به صورت شتابان به‌ویژه در ٥٠ سال اخیر دنبال شده است، این کار تلاشی است که با تأیید کارگروه تخصصی زلزله و زمین‌لغزش لایه‌های زمین شورای هماهنگی مدیریت بحران کشور، صورت گرفته و ستودنی است. می‌توان گفت که تلاش‌های پژوهشگران مراکز علمی کشور مانند پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، سازمان زمین‌شناسی کشور و سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، عملا به سرمنزلی اولیه رسیده است.

اکنون با تصویب نقشه مزبور در شورای‌عالی معماری و شهرسازی امید می‌رود که این توسعه همچنان شتابان در شهر تهران با محدودیتی قانونی مواجه شود. از این پس می‌توان با بازنگری در طرح تفصیلی برای توسعه تهران، درباره اصلاح کاربری‌های اراضی در محدوده شهری تهران و پیرامون با انجام بررسی‌های دقیق کارشناسی و تهیه نقشه‌های با کیفیت بالا و تلاش در جهت تصویب قانون‌های مخصوص ضوابط ویژه ساخت‌وساز در حریم گسل‌ها، گام‌های مثبت بعدی را سامان داد.

 

مهدی زارع استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله عضو وابسته فرهنگستان علوم